'संघर्षापासून यशापर्यंत: शेळीपालनातून करोडोंची कमाई करणाऱ्या तरुणांचा प्रेरणादायी प्रवास'

आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करण्यासाठी मजूर म्हणून काम करण्यास भाग पडल्यानंतर, आता करोडो रुपयांच्या उद्योगाचा मालक असलेल्या तरुण शेतकऱ्याची यशोगाथा जाणून घेऊ या.

तेजस लेंगरे, महाराष्ट्रातील सांगली जिल्ह्यातील बामणी गावातील रहिवासी आणि दहावी पास. पदवीधर, नोकरी नसणारे आणि मोठ्या पॅकेज वेतनाबद्दल शोक करणाऱ्या इतरांसाठी एक प्रेरणा आहे. कुटुंबाच्या कमी उत्पन्नामुळे, तेजसने १९९९ मध्ये दहावी इयत्तेची परीक्षा पूर्ण केल्यानंतर घरची आर्थिक परिस्थिती बिकट असल्यामुळे उच्च शिक्षण न घेण्याचा निर्णय घेतला आणि त्याऐवजी स्वतःचा व्यवसाय सुरू केला. आजकाल त्यांच्या शेळी व्यवसायातून महिन्याला लाखो रुपयांची उलाढाल होते.

प्रत्येक गोष्ट मिळविण्याची प्रचंड इच्छा असल्यामुळे बहुतांश तरुण ग्रामीण भागातून शहरी भागात स्थलांतरित होत आहेत. उच्च शिक्षण घेतल्यानंतर चांगली नोकरी हीच त्यांना आधार देईल, असं शाळेत उत्तम कामगिरी करणाऱ्या तरुणांचा विश्वास आहे. या कारणास्तव, ज्या व्यक्ती सध्या उच्च बेरोजगारी आणि पॅकेज पगाराबद्दल तक्रार करत आहेत त्यांना महाराष्ट्रातील सांगली जिल्ह्यातील बामणी येथील  तेजस लेंगरे हे एक उदाहरण आहे.  ज्याने, त्याच्या कुटुंबाच्या आर्थिक अडचणींमुळे, शिक्षण चालू ठेवण्याऐवजी दहावी इयत्तेची परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर १९९९ मध्ये स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याचा निर्णय घेतला. आजकाल शेळी व्यवसायातून त्यांना लाखो रुपयांची उलाढाल होत आहे.

तेजसने त्याच्या प्रामाणिक प्रयत्नात सातत्य कायम ठेवले:

तेजस लेंगरे यांनी मोठे होण्याचे ध्येय ठेवून प्रथम मालवाहतूक गाडी घेऊन भाडे तत्वावर चालवायला सुरुवात केली आणि तेव्हाच त्यांचे नशीब पालटले. एक वर्षाहून अधिक काळ आपल्या वाहनातून शेळ्यांची वाहतूक केल्यानंतर, तेजसला शेळीपालन सुरू करण्याची कल्पना आली. व्यवसाय सुरू करण्यासाठी त्याच्याकडे भांडवलाची कमतरता होती. कुटुंबाची आर्थिक परिस्थितीही अशी होती की ते तेजसला वीस पंचवीस हजार रुपये एकरकमी  देऊ शकत नव्हते.  कधीही मागे न हटता तेजसने काही रोख रक्कम उधार घेउन दोन आफ्रिकन बोअर शेळ्या विकत घेतल्या आणि त्याच्या घराशेजारी एक शेड उभारून 'महाकाली गोट फार्म' स्थापन केला.

आफ्रिकन बोअर जातीच्या ४०० शेळया:

तेजसच्या शेळी फार्ममधे जवळपास ४०० आफ्रिकन बोअर शेळ्या आहेत; साडेतीन महिन्यांनंतर, प्रत्येक शेळीचे वजन २० किलोपर्यंत वाढते. त्यानंतरच शेळ्यांची विक्री केली जाते. तो दरवर्षी १०० आफ्रिकन बोअर शेळ्या आणि बोकड विकतो. त्यातून तो रु. पंनास ते साठ  लाख रूपये उत्पन्न मिळवतो.शिवाय तो पंजाबी बीटल शेळ्या पाळत आहे. त्यातून लाखोंची कमाईही होते. एका वर्षात, तेजस फार्मवर वाढलेल्या १०० आफ्रिकन बोअर शेळ्यांचे वजन १२० ते १५० किलो पर्यंत वाढते. बकरीदच्या वेळी या बकऱ्यांचा लिलाव  १ लाख ते लाख २५ हजार रुपयांपर्यंत होतो.

शेळी उत्पादनाची अर्थव्यवस्था:

तेजसच्या म्हणण्यानुसार एका शेळीला सोळा महिन्यांत चार पिल्ले होतात. साडेतीन महिन्यांत २० किलोची शेळी किंवा बोकड तयार करून १५०० ते २००० रुपये प्रति किलो किंवा शेळ्यांची ३०००० ते ४०००० रुपये दराने विक्री केली जाते. एक शेळी आणि एक बोकड पाळण्यासाठी १००० ते १५०० रुपये खर्च येतो. अशा प्रकारे शेळ्यांना तीस ते पस्तीस हजार आणि पंचवीस हजारांपर्यंत नफा मिळतो.

शेळ्यांची विशेष काळजी :

तेजस त्याच्या शेळीपालनावर जास्त काळजी घेतो. दिवसातून तीन वेळा त्यांना गवत दिले जाते. वजन वाढवण्यासाठी प्रोटीन पावडर पाण्यात मिसळून दिली जाते. आजार टाळण्यासाठी त्यांना दर २१ दिवसांनी इंजेक्शन आणि औषधे दिली जातात.  संपूर्ण शेतात विशिष्ट प्रकारचे चारा पिके घेतली जातात त्यामध्ये प्रामुख्याने सुबाभूळ,शेवरी, तुती इ. चारा लागवड केली जाते.

शेळीपालन मध्ये नवनवीन तंत्रज्ञान वापरले:

व्यवसायाच्या ठिकाणी योग्य व काटेकोर नियोजन करण्यासाठी तेजस आधुनिक तंत्रज्ञान वापरतो. त्यांनी आपल्या शेतात नर शेळ्या, मादी शेळ्या आणि कोकरे यांच्यासाठी स्वतंत्र कुंपण बांधले आहे. तर मोठ्या शेळीसाठी १० चौरस फूट आणि करडानसाठी सरासरी ५ चौरस फूट ठेवण्यात आले आहेत. तेजसला शेळ्या विकण्यासाठी बाजरात जावे लागत नाही.शेळ्यांची खरेदी व्यापारी आणि शेतकरी करतात जे त्यांच्या शेतात शेळीपालन सुरू करतात. 

कुक्कुटपालन आणि खत या दोन्हींचा वापर करून महसूल वाढतो:

तेजस लेगारे सध्या शेळीच्या खतापासून कंपोस्ट खत तयार करून त्याची विक्री करून आपला व्यवसाय वाढवत आहेत. तो त्याच्या एक एकर शेतात देशी कोंबड्यांचे संगोपन करतो, ज्यातून पाच ते सहा महिन्यांत १.५ ते २ किलो पिल्ले मिळू शकतात. प्रति किलोग्रॅम किंमत ५०० रुपये आहे. परिणामी त्यांना अतिरिक्त पैसे मिळतात.

तेजसकडून धडा घेतला पाहिजे:

तेजस लेंगरेची कथा आपल्याला शिकवते की कठोर परिश्रम, चिकाटी आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा शहाणपणाने वापर केल्यास महाविद्यालयीन पदवी नसतानाही जीवनात यश मिळू शकते. ग्राहकांच्या गरजा आणि इच्छांच्या प्रतिसादात नवीन वस्तू आणि सेवांची तपासणी करणे त्यांच्या विकासासाठी आणि यशासाठी आवश्यक असू शकते. तेजस लेंगरे त्याच्या धाडसी आणि उद्योजकतेमुळे इतरांसाठी एक उदाहरण आहे. त्याची मेहनत, तांत्रिक कौशल्य आणि सावधगिरी यामुळे त्याचा व्यवसाय यशस्वी झाला आहे.